Firma teorisi nedir? (Ticari terimler kategorisi)

(The Theory of the Firm) Mikro İktisat’ın önemli bir bölümü. Firma dengesi ve firma kararlarının alınmasıyla ilgilenir. Firmanın denge üretim ve fiyat düzeyleri, kullanılacak faktör miktarları ve bunlardaki değişmeler konu edinilmiştir. Geleneksel Firma Teorisi, büyük ölçüde, gerçek hayattan soyutlanmış koşullar altında firma davranışları ile ilgilenir. Firmanın amacı, veri arz ve talep koşullarına tabi olarak kar maksimizasyonunu sağlamaktır. Firma Teorisinde, firmanın denge üretim, fiyat ve girdi kullanım düzeyleri incelenirken firmanın ya Tam Rekabet ya da Eksik Rekabet piyasalarında faaliyet gösterdiği varsayılır.

Her iki durumda da Firma Teorisinin temel ilkelerinde fazla bir değişiklik yoktur. Firmanın amacı yine, kar maksimizasyonudur. Bunu sağlamaya çalışırken de piyasa koşulları hakkında tam bilgi sahipi olunduğu, hiçbir belirsizlikle karşılaşamadığı, firmanın yönetim ve örgüt yapısıyla ilgili bir sorunu olmadığı varsayılır. Ancak Teori bu şekliyle oldukça gerçek - dışı ve deskriptif bir niteliktedir. Bununla birlikte, geleneksel Firma Teorisi Mikroekonominin temel taşı durumundadır. Bunun nedeni sadece teorik soyutlamaların çekiciliği değildir. Teori basit ve o ölçüde de güçlü bir mantığa dayanır. Firma davranışları hakkında birçok tahminde bulunmaya olanak sağlar ki bunları karmaşık yapıdaki teorilerden çıkarmak olanağı yoktur.

Firma Teorisi bir Piyasa Teorisinin geliştirilmesi yolunda atılan ilk adım durumundadır. Ayrıca kaynak dağılımına ilişkin bir teori çıkartılmasına da olanak veriyor. Bütün bu üstün yönlerine karşın, geleneksel Firma Teorisi konusunda önemli bir memnuniyetsizlik bulunduğuna da işaret etmek gerekir. Bu konudaki eleştiriler büyük ölçüde, teorinin gerçekçilikten yoksunluğundan kaynaklanıyor.

Özellikle 1950 lerden sonra geleneksel teoriyi geliştirmek amacıyla yeni görüşler ortaya atılmıştır. Eleştirilerden önemli bir bölümü kar maksimizasyonu amacına yöneliktir. Gelişmiş ülkelerdeki yaygın anonim şirket türünde hisse senedi sahipleri, şirketin mülkiyetine katılan ve sermayeleri oranında kardan pay alan kişilerdir, bunlar şirketi yönetmezler. Öne sürülen yeni görüşlerde bu nokta üzerinde durulur. Örneğin WJ. Baumol, şirketin profesyonel yöneticisinin amacının işletme karını değil, satış hacmini maksimum yapmak olduğunu belirtmiştir.

R. Morris, firmanın büyüme oranının asıl amaç olduğunu öne sürmüştür. Oliver E. Williamson’a göre de yöneticileri tatmin edecek amacın, departman sayısının, yönetim giderleri hacminin ve gerçekten dağıtılan değil, bilançoda gösterilen karm büyüklüğü olduğunu ifade etmiştir. Ancak bu yeni görüşler de firmanın örgüt yapısı ve enformasyon eksikleri üzerinde durmamaktadır. Sonra, bunlarda da kar veya ona benzer bir değişkenin maksimizasyonu amacı vardır. O bakımdan geleneksel teoriye yaklaşmaktadırlar. Oysa bu konuda son yıllarda geliştirilmeye çalışılan Davranışsal Firma Teorisi bunlardan önemli ölçüde ayrılmaktadır. Burada bir değişkenin maksimizasyonu varsayımı terkediliyor, onun yerine firmanın karar alma süreci üzerinde duruluyor. Ayrıca da bu kararların organizasyon çevresini nasıl etkilediği açıklanmaya çalışılıyor. Teori, bu haliyle gerçeğe daha yakın bir görünüm ortaya koymaktadır.

İlgili olabilecek başlıklar

Firma nedir?
Firm nedir?